SDC Medya

Bilim

Hücre içi RNA arşivi geçmiş gen etkinliğini günler sonra ortaya çıkarıyor

ETH Zürih araştırmacıları, hücrelerin ürettiği RNA moleküllerini doğal yıkımdan koruyarak günler boyunca hücre içinde depolayan biyoteknolojik bir yöntem geliştirdi. Yaklaşım, yalnızca ölçüm anını değil hücrenin geçmişteki genetik tepkilerini de geriye dönük inceleme olanağı sunuyor.

Hücre içinde mitokondri çevresinde korunan RNA moleküllerini simgeleyen kavramsal bilimsel illüstrasyon
Yapay zekâ ile üretilmiş kavramsal editoryal illüstrasyon; olayın fotoğrafı değildir.

ETH Zürih Biyosistem Bilimi ve Mühendisliği Bölümü araştırmacıları, hücrelerin birkaç saat veya birkaç gün önce hangi genleri etkinleştirdiğini geriye dönük okumayı sağlayan yeni bir yöntem geliştirdi. Nature Biotechnology dergisinde 21 Ekim 2026'da yayımlanan ve 26 Ekim 2026'da duyurulan çalışmada, hücre içinde 'recordanelle' adı verilen yapay arşiv bölmeleri oluşturuldu.

Normal koşullarda aktif genlerin kopyası olan RNA molekülleri kısa ömürlüdür ve görevleri bittiğinde hücre içi enzimler tarafından hızla parçalanır. Ayrıca standart ölçüm yöntemlerinde RNA toplanırken hücre bütünlüğü bozulduğu için her hücre yalnızca bir kez ve o anki durumuyla incelenebilir.

Araştırma ekibi, enfeksiyon gibi stres durumlarında hücrenin RNA saklamak için doğal olarak oluşturduğu stres granülü proteinlerinden birini ve iki ek proteini biyoteknolojik olarak optimize etti. Plazmidler aracılığıyla hücreye verilen genetik tasarım sayesinde hücre, mitokondrilerin çevresinde koruyucu bir film tabakası kurarak birkaç gün boyunca hücre başına binlerce RNA molekülünü enzimlerden koruyup biriktirebildi.

Basel'deki ekip, kültür ortamındaki insan hücrelerinde bağışıklık sistemine ait bir sinyal molekülüne verilen kısa süreli tepkiyi bu yöntemle kaydetti. Uyarı sona erip ilgili genler kapandıktan sonra bile arşivlenen RNA'lar üzerinden geçmiş tepkinin izi sürülebildi.

Geleneksel tek hücreli RNA analizlerinde hücre ölçüm sırasında parçalandığı için yalnızca tek bir anın görüntüsü alınabiliyor. Geçmişteki gen etkinliğini geriye dönük okuyabilmek, bağışıklık tepkileri gibi kısa süreli süreçlerin ve kemoterapiden sağ çıkan dirençli kanser hücrelerinin daha önce hangi genleri çalıştırdığının anlaşılmasına katkı sağlayabilir.

Yöntem şu aşamada hücre kültüründe insan hücreleri üzerinde gösterildi. Hayvan modelleri ve klinik kanser araştırmalarındaki etkinliği henüz doğrulanmış değil; araştırmacılar teknoloji için patent başvurusu yaptı ve sonraki aşamada tümör tedavilerinden sağ kalan hücreler üzerinde test etmeyi planlıyor.

Kaynaklar

Haber yayın ilkeleri

Diğer Haberler